Ngày 05/5/2026, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 144/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 181/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Thuế giá trị gia tăng (GTGT). Nghị định mới sẽ có hiệu lực từ ngày 20/6/2026, với nhiều điểm thay đổi quan trọng liên quan đến đối tượng không chịu thuế, khấu trừ thuế GTGT đầu vào và điều kiện thanh toán không dùng tiền mặt.

Dưới đây là những nội dung đáng chú ý doanh nghiệp cần lưu ý:

1. Bổ sung thêm đối tượng không chịu thuế GTGT

Nghị định 144/2026/NĐ-CP mở rộng thêm nhiều trường hợp thuộc diện không chịu thuế GTGT, đặc biệt trong lĩnh vực bảo hiểm và tài chính.

Đối với lĩnh vực bảo hiểm

Các loại hình sau được bổ sung vào nhóm không chịu thuế GTGT:

• Bảo hiểm nhân thọ
• Bảo hiểm sức khỏe
• Bảo hiểm người học
• Các dịch vụ bảo hiểm liên quan đến con người
• Bảo hiểm vật nuôi, cây trồng và các dịch vụ bảo hiểm nông nghiệp khác
• Bảo hiểm tàu thuyền, thiết bị phục vụ trực tiếp khai thác thủy sản
• Hoạt động tái bảo hiểm theo quy định pháp luật
• Bảo hiểm công trình, thiết bị dầu khí, tàu chứa dầu của nhà thầu nước ngoài hoạt động tại vùng biển Việt Nam hoặc vùng biển khai thác chung

Đối với lĩnh vực tài chính – ngân hàng – chứng khoán

Nghị định bổ sung thêm các hoạt động sau thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT:

• Bán nợ
• Bán khoản phải thu, khoản phải trả
• Bán chứng chỉ tiền gửi

Quy định về sản phẩm xuất khẩu là tài nguyên, khoáng sản

Nghị định tiếp tục siết chặt chính sách đối với tài nguyên, khoáng sản xuất khẩu nhằm hạn chế xuất khẩu thô. Theo đó:

• Các sản phẩm tài nguyên, khoáng sản chưa chế biến hoặc đã chế biến nhưng thuộc danh mục hạn chế xuất khẩu sẽ thuộc diện không chịu thuế GTGT theo Phụ lục I và II ban hành kèm Nghị định 144/2026/NĐ-CP.
• Bộ Công Thương sẽ chủ trì rà soát, đề xuất điều chỉnh danh mục phù hợp với tình hình kinh tế – xã hội từng thời kỳ.

2. Sửa đổi quy định về hoạt động đại lý, môi giới

Theo quy định mới, các khoản doanh thu sau sẽ thuộc diện không phải tính thuế GTGT:

• Doanh thu hàng hóa, dịch vụ từ hoạt động đại lý bán hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế GTGT
• Hoa hồng đại lý được hưởng từ hoạt động đại lý bán hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế GTGT
• Hoa hồng môi giới bảo hiểm

Quy định này giúp làm rõ nghĩa vụ thuế đối với các doanh nghiệp hoạt động đại lý và môi giới dịch vụ.

3. Sửa đổi quy định về khấu trừ thuế GTGT đầu vào

Nghị định 144/2026/NĐ-CP cũng sửa đổi đáng kể quy định liên quan đến phân bổ và khấu trừ thuế GTGT đầu vào.

Nguyên tắc khấu trừ

Nếu hàng hóa, dịch vụ sử dụng đồng thời cho:

• Hoạt động chịu thuế GTGT
  và
• Hoạt động không chịu thuế GTGT

thì doanh nghiệp chỉ được khấu trừ phần thuế đầu vào phục vụ hoạt động chịu thuế.

Trường hợp không hạch toán riêng được

Doanh nghiệp phải phân bổ theo tỷ lệ:

Doanh thu chịu thuế GTGT / Tổng doanh thu bán ra trong kỳ

Điểm mới đáng chú ý

“Tổng doanh thu” để tính tỷ lệ phân bổ nay bao gồm thêm:

• Giá trị gia tăng từ hoạt động mua bán, chế tác vàng bạc đá quý (trừ trường hợp âm)
• Doanh thu hàng hóa, dịch vụ không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT
• Doanh thu theo quy định chuyên ngành đối với:
  • tổ chức tín dụng,
  • chứng khoán,
  • bảo hiểm

Quy định mới giúp thống nhất cơ sở xác định tỷ lệ khấu trừ thuế GTGT đầu vào giữa các ngành nghề đặc thù.

4. Quy định mới về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của Nghị định 144/2026/NĐ-CP là việc bổ sung quy định về điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào đối với hàng hóa, dịch vụ mua trả chậm hoặc trả góp.

Điều kiện áp dụng

Đối với hàng hóa, dịch vụ có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên, doanh nghiệp cần có:

• Hợp đồng mua bán bằng văn bản
• Hóa đơn GTGT hợp lệ
• Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt

Trường hợp chưa đến hạn thanh toán

Nếu chưa đến thời điểm thanh toán theo hợp đồng, doanh nghiệp vẫn được kê khai khấu trừ thuế GTGT đầu vào.

Trường hợp đến hạn nhưng chưa chuyển khoản

Nếu đến thời điểm thanh toán mà không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt:

• Doanh nghiệp phải điều chỉnh giảm số thuế GTGT đã khấu trừ tương ứng.
• Việc điều chỉnh thực hiện tại kỳ tính thuế phát sinh nghĩa vụ thanh toán.

Trường hợp bổ sung chứng từ sau đó

Khi đã có chứng từ thanh toán hợp lệ, doanh nghiệp được kê khai khấu trừ lại phần thuế GTGT đầu vào tương ứng ở kỳ phát sinh chứng từ thanh toán.

5. Thay thế toàn bộ Phụ lục danh mục kèm theo Nghị định cũ

Nghị định 144/2026/NĐ-CP chính thức thay thế:

• Phụ lục I
• Phụ lục II

ban hành kèm theo Nghị định 181/2025/NĐ-CP bằng danh mục mới cập nhật theo quy định hiện hành.

Doanh nghiệp cần lưu ý gì?

Từ ngày 20/6/2026, doanh nghiệp cần:

• Rà soát lại các hoạt động thuộc diện không chịu thuế GTGT
• Kiểm tra phương pháp phân bổ thuế GTGT đầu vào
• Đảm bảo chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đầy đủ, đúng thời hạn
• Cập nhật danh mục hàng hóa, tài nguyên khoáng sản xuất khẩu theo phụ lục mới
• Điều chỉnh quy trình kế toán – thuế để tránh rủi ro bị loại chi phí hoặc truy thu thuế

Nghị định 144/2026/NĐ-CP được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng trong việc quản lý thuế GTGT, đồng thời tăng tính minh bạch và thống nhất trong thực tiễn áp dụng pháp luật thuế hiện nay.

Tóm tắt bằng Info Graphic: