Từ 28/07/2026, điều kiện thành lập, tổ chức lại, giải thể đơn vị sự nghiệp công lập có gì thay đổi?
Theo Điều 5 Nghị định 299/2026/NĐ-CP, từ ngày 28/07/2026, việc thành lập, tổ chức lại và giải thể đơn vị sự nghiệp công lập được thực hiện khi đáp ứng các điều kiện cụ thể sau:
1. Điều kiện thành lập đơn vị sự nghiệp công lập
Một đơn vị sự nghiệp công lập được thành lập khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu:
- Phù hợp với quy hoạch ngành (nếu có) hoặc phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập theo ngành, lĩnh vực đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
- Đáp ứng tiêu chí, điều kiện thành lập theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Riêng đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu đa ngành, đa lĩnh vực phải phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế – xã hội tại địa bàn cấp xã.
- Xác định cụ thể mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ và lĩnh vực hoạt động của đơn vị.
- Bảo đảm tối thiểu 15 người làm việc được giao, trừ trường hợp đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu được thành lập theo pháp luật chuyên ngành.
Lưu ý về số lượng người làm việc:
- Đối với đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, số lượng người làm việc được xác định theo đề án thành lập đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
- Đối với đơn vị sự nghiệp công lập ở nước ngoài, số lượng người làm việc được xác định trong đề án thành lập được phê duyệt.
Riêng đơn vị sự nghiệp công lập ở nước ngoài, ngoài các điều kiện trên còn phải bảo đảm phù hợp với chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước và điều ước quốc tế giữa Chính phủ Việt Nam với Chính phủ nước sở tại về việc thành lập và hoạt động của đơn vị.
2. Khi nào đơn vị sự nghiệp công lập phải tổ chức lại?
Việc tổ chức lại được thực hiện khi đơn vị thuộc một trong các trường hợp:
- Có sự thay đổi về tên gọi, vị trí, chức năng, nhiệm vụ hoặc quyền hạn để phù hợp với quy hoạch ngành hoặc phương án phát triển mạng lưới; đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng yêu cầu về số lượng người làm việc tối thiểu.
- Không còn đáp ứng đầy đủ điều kiện thành lập theo quy định về tiêu chí chuyên ngành hoặc số lượng người làm việc tối thiểu.
- Không bảo đảm mức độ tự chủ tài chính theo phương án tự chủ đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Trường hợp có thay đổi chức năng, nhiệm vụ; biến động kinh tế – xã hội hoặc nguyên nhân bất khả kháng làm thay đổi nguồn thu, nhiệm vụ chi và mức độ tự chủ tài chính thì không áp dụng trường hợp này.
Đối với đơn vị sự nghiệp công lập ở nước ngoài, việc tổ chức lại còn phải phù hợp với chính sách đối ngoại và điều ước quốc tế giữa Việt Nam và nước sở tại.
3. Trường hợp nào đơn vị sự nghiệp công lập bị giải thể?
Đơn vị sự nghiệp công lập có thể được giải thể nếu thuộc một trong các trường hợp:
- Không còn chức năng, nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công phục vụ xã hội hoặc hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước.
- Không đáp ứng điều kiện thành lập về sự phù hợp với quy hoạch/phương án phát triển mạng lưới, tiêu chí theo pháp luật chuyên ngành hoặc số lượng người làm việc tối thiểu.
- 3 năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ theo kết quả đánh giá của cơ quan có thẩm quyền.
- Việc giải thể được thực hiện theo quy hoạch ngành hoặc phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Đối với đơn vị sự nghiệp công lập ở nước ngoài, ngoài các trường hợp trên còn phải bảo đảm phù hợp với chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước và điều ước quốc tế giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ nước sở tại về việc giải thể và hoạt động của đơn vị.
Nguyên tắc thành lập, tổ chức lại, giải thể và chuyển giao đơn vị sự nghiệp công lập theo Nghị định 299/2026/NĐ-CP
Theo Điều 4 Nghị định 299/2026/NĐ-CP, việc thành lập, tổ chức lại, giải thể và chuyển giao đơn vị sự nghiệp công lập được thực hiện theo các nguyên tắc sau:
1. Nguyên tắc thành lập, tổ chức lại và giải thể
Việc thành lập, tổ chức lại hoặc giải thể đơn vị sự nghiệp công lập phải bảo đảm đúng điều kiện, trình tự, thủ tục và thẩm quyền theo Nghị định 299/2026/NĐ-CP. Trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định riêng thì thực hiện theo pháp luật chuyên ngành.
Một đơn vị sự nghiệp công lập có thể cung cấp nhiều dịch vụ sự nghiệp công trong cùng một ngành, lĩnh vực hoặc cung cấp dịch vụ sự nghiệp công thuộc nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau.
2. Điều kiện về mức độ tự chủ khi thành lập mới
Đơn vị sự nghiệp công lập được thành lập mới phải tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, trừ trường hợp được thành lập để cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu.
Đối với đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, khi thành lập đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc, kể cả đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu, thì đơn vị được thành lập mới cũng phải tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư.
3. Nguyên tắc khi tổ chức lại đơn vị
Việc tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên hoặc tự bảo đảm một phần chi thường xuyên không được làm tăng số lượng người hưởng lương từ ngân sách nhà nước đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Trường hợp hợp nhất, sáp nhập các đơn vị sự nghiệp công lập có mức độ tự chủ tài chính khác nhau, mức độ tự chủ tài chính của đơn vị sau hợp nhất, sáp nhập sẽ do cơ quan có thẩm quyền thành lập, tổ chức lại đơn vị quyết định.
4. Nguyên tắc chuyển giao
Việc chuyển giao đơn vị sự nghiệp công lập được thực hiện theo nguyên tắc chuyển giao nguyên trạng toàn bộ đơn vị sự nghiệp công lập.
Cơ quan, tổ chức nào có thẩm quyền đề nghị thành lập đơn vị sự nghiệp công lập?
Theo khoản 4 Điều 10 Nghị định 299/2026/NĐ-CP, cơ quan, tổ chức đề nghị thành lập đơn vị sự nghiệp công lập được xác định theo từng cấp, từng loại đơn vị như sau:
Đối với đơn vị thuộc bộ
- Bộ đề nghị thành lập các đơn vị thuộc điểm a khoản 1 Điều 2, trong trường hợp thuộc thẩm quyền quyết định thành lập của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ hoặc Bộ trưởng bộ quản lý ngành, lĩnh vực theo pháp luật chuyên ngành.
- Vụ tổ chức cán bộ thuộc bộ hoặc cơ quan được Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ phân công đề nghị thành lập các đơn vị thuộc điểm a khoản 1 Điều 2, thuộc thẩm quyền quyết định thành lập của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ.
- Cục thuộc bộ đề nghị thành lập các đơn vị quy định tại điểm b và điểm c khoản 1 Điều 2.
- Văn phòng thuộc bộ đề nghị thành lập các đơn vị quy định tại điểm d khoản 1 Điều 2.
Đối với đơn vị thuộc UBND cấp tỉnh
- UBND cấp tỉnh đề nghị thành lập các đơn vị thuộc điểm a khoản 2 Điều 2, trong trường hợp thuộc thẩm quyền quyết định thành lập của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ hoặc Bộ trưởng bộ quản lý ngành, lĩnh vực theo pháp luật chuyên ngành.
- Cơ quan chuyên môn về ngành, lĩnh vực thuộc UBND cấp tỉnh đề nghị thành lập các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong ngành, lĩnh vực tương ứng thuộc điểm a khoản 2 Điều 2 và thuộc thẩm quyền quyết định thành lập của UBND cấp tỉnh.
- Riêng đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công đa ngành, đa lĩnh vực thuộc UBND cấp tỉnh, cơ quan chuyên môn tham mưu quản lý nhà nước về lĩnh vực nội vụ thuộc UBND cấp tỉnh hoặc cơ quan được UBND cấp tỉnh phân công sẽ là cơ quan đề nghị thành lập.
- Cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh đề nghị thành lập các đơn vị quy định tại điểm b và điểm c khoản 2 Điều 2.
- Tổ chức hành chính khác thuộc UBND cấp tỉnh đề nghị thành lập các đơn vị quy định tại điểm d khoản 2 Điều 2.
Đối với đơn vị thuộc UBND cấp xã
Cơ quan chuyên môn về ngành, lĩnh vực thuộc UBND cấp xã đề nghị thành lập các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong ngành, lĩnh vực tương ứng quy định tại khoản 3 Điều 2.
Riêng đối với đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công đa ngành, đa lĩnh vực thuộc UBND cấp xã, cơ quan chuyên môn tham mưu quản lý nhà nước về lĩnh vực nội vụ thuộc UBND cấp xã hoặc cơ quan được UBND cấp xã phân công sẽ thực hiện việc đề nghị thành lập.
📌 Tóm lại
Nghị định 299/2026/NĐ-CP quy định rõ nguyên tắc tự chủ tài chính, kiểm soát số lượng người hưởng lương từ ngân sách khi tổ chức lại, chuyển giao nguyên trạng và xác định cụ thể cơ quan đề nghị thành lập đơn vị sự nghiệp công lập tương ứng với từng cấp quản lý từ bộ, cấp tỉnh đến cấp xã.
